Woordenlijst

U bent hier

NLDefinitionENFR
absorptie

Maat voor de eigenschap van een oppervlak om invallende energie te absorberen, vaak bij duidelijk afgebakende golflengtes.

absorptionabsorption
actief sedimentair bekken

Bekken waarin zich sedimentatie- en tektonische vervormingsprocessen afspelen. Het wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van actieve breuken en aardbevingen.

active sedimentary basinsbassin de sédimentation active
additieve synthese

Methode om kleurenbeelden te bekomen door het mengen van licht met een golflengte die overeenkomt met de primaire kleuren blauw, groen en rood.

additive synthesissynthèse additive
eolisch

Veroorzaakt door de wind. Refereert naar erosie, transport en afzetting van materialen. Dergelijke processen verlopen efficiënter in ariede en semi-ariede klimaten

aeolianéolien
luchtfotografie

Fotografie vanaf per vliegtuig vervoerde platformen.

aerial photographyphotographies aériennes
aerodynamische diameters

Aangezien deeltjes vaak niet bolvormig zijn (bijvoorbeeld asbestvezels) zijn er vele definities van deeltjesgrootte. De wijdst verspreide definitie is de aerodynamische diameter. Een deeltje met een aerodynamische diameter van 10µm beweegt zich in een gas als een bolletje van eenheidsdichtheid (1g/cm³) met een diameter van 10 µm.

aerodynamic diametersdiamètre aérodynamique
aerosolColloïdaal systeem waarbij het dispersiemedium een gas isaerosolaérosol
Agenda21

Een programma van de Verenigde Naties dat het concept van duurzame ontwikkeling omzet in concrete acties waartoe een mondiaal partnerschap zich aan het begin van de 21ste eeuw engageert.

Agenda21Agenda21
algoritme

Systematisch stelsel voor het uitvoeren van rekenkundige bewerkingen en de volgorde ervan.

algorithmalgorithme
alluvium

Onsamenhangend materiaal dat door stromende rivieren wordt getransporteerd en afgezet in een riverbedding, een vloedvlakte of een delta.

alluviumalluvion
andesiet

Fijnkorrelig, vaak porfierisch, stollingsgesteente. De kleur verschilt van heldergrijs tot zwart. In de regel is de structuur een brij van microscopisch kleine kristallen, waarbinnen een aantal grotere, met het oog zichtbare kristallen.

andesiteandésite
anomalie

Afwijking van de normale situatie.

anomalyanomalie
antropogeen

Ontstaan door menselijke activiteiten

anthropogenicanthropique
arctisch

Uitgestrekt gebied nabij de Noordpool dat begrensd word door de noordpoolcirkel.

arcticarctique
aried

Gebruikt in de context van een klimaat of een habitat met minder dan 250 mm jaarlijkse neerslag, zeer hoge verdamping en een schaars vegetatiedek

aridaride
artefact

Kunstmatig fenomeen dat optreedt tijdens een waarneming of een experiment en waarvan het optreden voortvloeit uit de opzet van het onderzoek.

artefactartefact
attribuut

In GIS definiëren geografische attributen de driedimensionale ligging van een fenomeen terwijl thematische attributen de thematische kenmerken van ruimtelijk gelokaliseerde fenomenen definiëren.

attributeattribut
autotrofe ademhaling

Proces waarbij een organisme koolstofdioxide benut als koolstofbron en energie haalt uit de zon of door de oxidatie van anorganische stoffen zoals zwavel, waterstof, ammonium en nitraatzouten.

autotrophic respirationrespiration autotrophe
terugverstrooiing / backscatter

Het deel van het uitgaande radarsignaal dat het doelobject direct terugzendt naar de radarantennes. Wanneer dit verstrooiingssignaal ongewenst is, spreekt men van 'rommel'.
De andere delen van de invallende radarenergie kunnen gereflecteerd of geabsorbeerd worden of verstrooid weg van de radar.

backscatterrétrodiffusion
basalt

Fijnkorrelig, basisch stollingsgesteente. De essentiële samenstellende mineralen zijn plagioklaas rijk aan anortiet, veldspaat en augiet. Typischerwijs komt het voor als een lavastroom.

basaltbasalte
bathymetrie

Meting van de diepte van zeeën en andere wateren met behulp van verschillende technieken.

bathymetrybathymétrie
biodiversiteit (biologische verscheidenheid)

De biologische verscheidenheid van een gebied als functie van het aantal aanwezige planten- en dierensoorten, hun uniek karakter en specificiteit, en het aantal individuen per soort

biodiversitybiodiversité
biomassa

Totaal gewicht van levend materiaal. Men spreekt bijvoorbeeld over de biomassa van een bepaalde dieren- of plantenpopulatie. Biomassa wordt uitgedrukt in gewichts (kg)- of energie(J)-eenheid per oppervlakte (m²) of volume-eenheid (m³).

biomassbiomasse
zwart lichaam

In de natuurkunde verstaat men hieronder een oppervlak dat alle invallende straling absorbeert. De term vindt zijn oorsprong in het feit dat het invallende zichtbare licht geabsorbeerd wordt, waardoor het oppervlak er zwart uitziet. Dit concept is zeer nuttig bij de studie van stralingsfenomenen.

black bodycorps noir
blokdiagram

Driedimensionele voorstelling van een deel van het aardoppervlak, waarbij topografie één van de dimensies vormt. Dit model laat toe fenomenen op (vb. landgebruik) of onder (vb. geologische structuur) het aardoppervlak weer te geven. Blokdiagrammen worden ook gebruikt om socio-economische of fysische fenomenen weer te geven op de z-as (hoogte) van het diagram.

block diagrambloc-diagramme
buffergebied

Een ruimtelijke analyse of algebraïsche cartografische functie die een toenamezone rond een punt, een lijn of een polygoon creëert door de grenzen ervan te plaatsen op een afstand die door de gebruiker bepaald wordt.

bufferingzone tampon / région tampon
byte

De hoeveelheid geheugen nodig voor het opslaan van één karakter, doorgaans 8 of 16 bits.

Byteoctet
canyon

Een relatief smalle kloof uitgeschuurd door rivierwerking en met steile, klifvormige dalwanden.

canyoncanyon
koolstofbalans

Het verschil tussen de binnenkomende en uitgaande CO2 flux tussen koolstofreservoirs (vb. Atmosfeer/ biosfeer) in de koolstofcyclus.

carbon balancebilan carbone
draagkracht

Het maximaal aantal van een soort dat een biotoop kan dragen zonder dat zijn overleving hierbij in het gedrang komt

carrying capacitycapacité d'accueil
cartografie

Wetenschap die zich bezig houdt met de zo getrouw mogelijke uitbeelding op een plat vlak of op een bolvormig oppervlak van het gehele aardoppervlak of op een gedeelte daarvan. De cartografie maakt ook studie van de systemen die het mogelijk maken een bolvormig oppervlak op een plat vlak af te beelden.

cartographycartographie
stroomgebied

Het topografisch afgelijnd gebied vanwaar neerslagwater wordt aangevoerd naar een waterstroom of een meer.

catchment areabassin versant
centrifugale kracht

Of middelpuntvliedende kracht. De krachtcomponent van een lichaam in een kromlijnige beweging die gericht is weg van het centrum van de kromme of de rotatieas. Het tegenovergestelde is een centripetale kracht.

centrifugal forceforce centrifuge
CFK / Chloorfluorkoolwaterstoffen

Groep van chemische stoffen bestaande uit chloor, fluor en koolstof, geheel van industriële aard.

Ze worden gebruikt in afkoelings- en verstuivingstechnieken, voor de expansie van plastic materialen en als solvent voor schoonmaakproducten voor electronische materialen.
De levensduur van deze stoffen is zeer variabel en kan tot 100 jaar reiken. Wanneer ze vrijkomen in de atmosfeer veroorzaken ze de ontbinding van stratosferische ozon: door de instraling van ultraviolette straling op de CFK's, breken deze af en komen de chloor-atomen vrij, deze breken op hun beurt ozon af en dragen zo bij tot de afbraak van de ozonlaag (één enkel chlooratoom kan telkens opnieuw ozon-moleculen afbreken).
Het gebruik van CFK's is aan banden gelegd sedert 1989.

CFC (chlorofluorocarbon)CFC (chlorofluorocarbone)
chert

Of hoornkiezel. Een dicht gesteente dat bestaat uit siliciumdioxide (SiO2) en meestal een doffe grijszwarte kleur heeft.

chertsilexite
chlorofyl

Groen plantenpigment dat wordt aangemaakt in de chloroplasten in de aanwezigheid van licht en dat een essentiële rol speelt in de fotosynthese.

chlorophyllchlorophylle
classificatie

Hergroepering van de pixels van een beeld in categorieën of thema's. Dit resulteert in een thematische voorstelling.

classificationclassification
klimaatsveranderingen

Een verandering in het klimaat die direct of indirect te wijten is aan menselijke activiteit die de samenstelling van de aardatmosfeer verandert en die optreedt bovenop de natuurlijke klimaatsveranderingen die zich voordoen over een vergelijkbare periode.
Deze term is vaak uitwisselbaar met 'globale opwarming' en 'het broeikaseffect', maar is toch specifieker. Klimaatsveranderingen verwijst naar de accumulatie van gassen die door de mens geproduceerd zijn en die de zonnewarmte opslaan, met een verandering in de weerspatronen tot gevolg.

climate changechangements climatiques
klimatologische efficiëntie

De ratio van de PAR (Photosynthetic Active Radiation) ten opzichte van de globale straling

Climatic efficiencyefficacité climatologique
coherentie

Eigenschap van een signaal of van een gegevensset waarbij de fase van de elementen statistisch gecorreleerd is of systematisch gerelateerd.

coherencecohérence
kleurencomposiet (combinatiebeeld)

Een kleurenbeeld dat wordt verkregen door de combinatie van multiband beelden waarbij aan drie geselecteerde kanalen van een beeld één van de drie primaire kleuren (blauw, groen, rood) wordt toegekend.

colour compositecomposition colorée
contrastverbetering

Een radiometrische verbeteringstechniek om het visueel contrast op een beeld te verhogen. De techniek past het dynamisch bereik van de gegevens aan aan het dynamisch bereik van het weergavemedium (fotografisch of digitaal).

contrast enhancementrehaussement de contraste
coördinatenstelsel

Systeem om elk punt op heet aardoppervlak te lokaliseren door gebruik te maken van een meeteenheid naar keuze. De breedte-, lengte- en hoogteligging beantwoorden aan een ligging op de aardoppervlak. Het systeem houdt rekening met de afmetingen en de vormen van de aarde.

coordinates systemsystème de coordonnées
Corine

Corine: Coordination des informations sur l'environnement - Coördinatie van informatie over het milieu.
Het Corine programma van de Europese Unie heeft drie doelstellingen:
- het verzamelen van informatie over prioritaire domeinen van het milieu
- het coördineren van de inspanningen om gegevens te verzamelen en te ordenen op internationaal niveau en op het niveau van de lidstaten
- de samenhang van de informatie waarborgen en zorgen dat de gegevens geregistreerd worden

CorineCoordination des informations sur l'environnement (Corine)
correlatie

Een relatie tussen fenomenen of zaken, of tussen mathematische en statistische variabelen die variëren, geassocieerd zijn of gelijktijdig optreden op een manier die niet te wijten kan zijn aan enkel toeval.

correlationcorrélation
gewasgroeimodel

Model gebaseerd op informatie over teelten, bodems, beheerspraktijken dat de boer moet toelaten de groei en de opbrengst van een teelt te voorspellen.

crop growth modelmodèle de croissance des cultures
cynegetica

Met betrekking tot de jacht en wildsoorten.

cynegeticscynégétique
gegevensbank

Elke verzameling van informatie over een specifiek onderwerp of kennisgebied. Meer bepaald, een verzameling van dergelijke informatie die opgeslagen is in een computer.

databasebanque de données
desertificatie

Woestijnvorming. De geleidelijke uitbreiding van woestijnen in streken die voordien semi-aried waren. Dit wordt veroorzaakt door klimaatsfactoren zoals langdurige droogte, door menselijke factoren zoals overbegrazing en te ver doorgedreven landbouwontginning

desertificationdésertification
diachroon

Fenomeen waarbij een laag met een constante faciës [geheel van eigenschappen die een laag bij vorming heeft gekregen] een ouderdom heeft die verschilt van plaats tot plaats.

diachronicdiachronique
Digitaal Hoogte Model (DHM)

Een geografisch raster van een gebied waarbij de inhoud van elke rastercel de hoogte van het terrein op die plaats weergeeft. De dat bestaan uit x, y en z coördinaten.

Digital Elevation Model (DEM)Modèle Numérique d’Elévation (MNE)
digitaal formaat

Staat tegenover analoog formaat en slaat op gegevens die gecodeerd zijn in een diskreet, numeriek formaat.

digital formatformat numérique
Digitaal Terrein Model (DTM)

Driedimensionele voorstelling van een terrein met behulp van een reeks x,y, z coördinaten, x en y stellen de geografische coördinaten voor, z omvat een derde gegeven bv. i.v.m. bodemeigenschappen, demografie,... .

Digital Terrain Model (DTM)Modèle Numérique de Terrain (MNT)
digitaliseren

Omzetting van analoge gegevens in numerische code (gebruikmakend van een digitaliseertafel).

digitisedigitalisation
Dobson eenheid

De standaard eenheid voor ozon hoeveelheden in de atmosfeer. Een DU is 2,7 x 10-16 ozon moleculen per vierkante centimeter. Eén DU verwijst naar een ozonlaag met een dikte van 0,001 cm onder standaardvoorwaarden van temperatuur en druk.

Dobson unitUnité Dobson
ecologie

Studie van de interactie van levende organismen onderling en met hun omgeving

Ecologyécologie
Economic Exclusion Zone

Alle kustwateren tussen de rand van de territoriale zee (12 zeemijl van de kust) en de 200-mijls grens. De EEZ verwijst naar de rechten van de kuststaten om controle te hebben over de exploitatie van natuurlijke rijkdommen in die zone terwijl vrijheid van scheepvaartverkeer wordt gegeven aan andere staten, zoals werd vastgelegd in de Derde VN conferentie over Maritiem Recht (UNCLOS). De EEZ heeft ook betrekking op de verantwoordelijkheid van de staten om die natuurlijke rijkdommen te beheren.

Economic Exclusion ZoneZone d'Exclusion Economique
ecosysteem

Het systeem van een biologische gemeenschap in wisselwerking met zijn abiotische omgeving.

ecosystemécosystème
erosie

Het afslijten van het aardoppervlak en het daarmee gepaard gaande transport van deeltjes ten gevolge van de inwerking van krachten zoals bewegende ijsmassa's, water, wind.

erosionérosion
steilrand

Een steile helling ontstaan door erosie of door een breuk

escarpmentescarpement
estuarium

Trechtervormige riviermonding waar eb en vloed zich sterk laten voelen

estuaryestuaire
eutrofiëring

Tijdelijke of permanente overvloedige aanrijking van water met nutriënten, meer bepaald in de context van natuurlijke of kunstmatige meststoffen. Dit resulteert in de aanwas van algen en andere microscopische plantjes en een daling van het zuurstofgehalte van het water.

eutrophicationeutrophisation
extrapolatie (extrapoleren)

Voorspellen door projectie van waarnemingen of gekende gegevens uit het verleden

extrapolate (extrapolation)extrapoler (extrapolation)
valse kleuren composiet

Een beeld dat verkregen wordt door aan verschillende spectrale banden een kleur toe te kennen die verschilt van hun corresponderende spectrale waarde.

false colour compositecomposition fausses couleurs
fAPAR

Een gedeelte van de invallende PAR-straling (Photosynthetic Active Radiation) wordt door de vegetatie geabsorbeerd. fAPAR staat voor de fractie of efficiëntie van de geabsorbeerde PAR-straling

fAPARfAPAR
breuk

Een scheur in een gesteenteformatie ten gevolge van verplaatsingen in de aardkorst, waardoor aaneengrenzende oppervlakken zich evenwijdig aan het vlak van de scheur maar in een andere richting verplaatsen

faultfaille
voederplaats

Plaats waar wilde dieren zich voederen. De voederplaats kan eventueel kunstmatig zijn, d.w.z. speciaal aangelegd om wilde dieren te voederen: een lapje grond met voedergewassen of verbeterde weiden

feeding groundgagnage
gezichtsveld

Het gebied of ruimtehoek die kan worden waargenomen door middel van een optisch instrument

field of viewchamp de visée
filteren

Een wiskundige bewerking die op selectieve wijze de waarde van numerieke data verandert.

filter[ing]filtrage
Bos niet onder staatscontrole

Hier voor het Waals Gewest 'Forêt non soumise':
Het totale bosareaal in Wallonië dat niet beheerd wordt door de bosbouwadministratie van het Waals Gewest.

forest not under state controlforêt non soumise
bos onder staatscontrole

Hier voor het Waals Gewest 'Forêt soumise':
Het totale bosareaal in Wallonië dat beheerd wordt door de bosbouwadministratie van het Waals Gewest.

forest under state controlforêt soumise
fossiele brandstoffen

De oude overblijfselen van levende organismen die werden omgezet in steenkool, aardgas en aardolie en die worden ontgonnen uit de bovenste lagen van de aardkorst en gebruikt worden als brandstof. Samen dekken ze 82% van het globale energieverbruik.

fossil fuelscombustibles fossiles
fractiebeeld

Fractiebeelden zijn het resultaat van een zachte classificatie waarbij per onderzochte klasse (bv. vegetatie, water,…) een kaart wordt aangemaakt.
Elk beeldpunt in deze kaarten heeft een waarde tussen 0 en 100, waarbij de waarde 0 aangeeft dat de onderzochte klasse niet voorkomt in de pixel, terwijl de waarde 100 aanduidt dat de volledige pixel erdoor bedekt wordt. In de meeste gevallen zal de waarde evenwel tussen deze uitersten liggen.

fraction imageimage fractionnée
vaagheidslogica

Een vorm van logica die gebruikt wordt in wiskunde en die gebaseerd is op het concept van "fuzzy sets" [vage reeksen]. Het behoren tot een "fuzzy set" wordt bepaald door waarschijnlijkheden of waarheidsgraden, t.t.z. een continuüm van waarden die gaan van 0 tot 1.

fuzzy logiclogique floue
galerijbos

Een bos langsheen een rivier in een gebied dat verder vrij is van bomen.

gallery forestforêt galerie
geo-archeologie

Geoarcheologie is een specialisatiegebied binnen archeologie. Geoarcheologen leggen zich toe op de interactie tussen artefacten, sites en natuurlijke geologische processen.

geo-archaeologygéo-archéologie
geocentrische coördinaten

De ligging van een plaats ten opzichte van het centrum van de aarde

geocentric coordinatescoordonnées géocentriques
geocoderen

Het definiëren van de ligging van geografische objecten ten opzichte van een standaard referentieraster.

geocodinggéocodage
geodesie

Wetenschap die de vorm en de afmetingen van de aarde bestudeert.

geodesygéodésie
geodetische datum

Een geodetische datum is een referentieobject dat de relatie van de ligging, oriëntatie en schaal van een referentie-ellipsoïde beschrijft ten overstaan van de aarde. Een datum laat toe coördinaten vast te leggen ten opzichte van een nauwkeurig omschreven referentiekader. Hedendaagse geodetische datums gebruiken hiervoor het centrum van de aarde, terwijl historische zich richten op basispunten op het aardoppervlak.

geodetic datumdatum géodésique
geodynamica

Een tak van de mechanica die de krachten binnenin de aarde en hun verband met de beweging en het equilibrium van de vaste aarde behandelt

geodynamicsgéodynamique
Geografisch Informatie Systeem (GIS)

Een Geografisch Informatie Systeem biedt een computerondersteunde raadpleging en analyse van geografische gegevens in de meest ruime betekenis. Ze bieden de mogelijkheid om ruimtelijke gegevens onder kaartvorm voor te stellen, onderling te vergelijken en te combineren met niet-ruimtelijke informatie, zoals bv. statistieken. De landschappelijke gegevens dienen vooraf ingevoerd (bv. door digitalisering, polygonalisering…) en op een passende manier gecodeerd te worden

Geographic Information System (GIS)système d'information géographique (SIG)
geografisch referentiesysteem

Systeem om het verband vast te stellen tussen gegevens in Cartesiaanse coördinaten op een vlakke kaart en gekende geografische coördinaten op het terrein???

geographic reference system [georeference]système de référence géographique
geografische coördinaten

De ligging van een plaats ten opzichte van de evenaar en de nulmeridiaan. Geografische coördinaten worden uitgedrukt in lengteligging en breedteligging.

geographical coordinatescoordonnées géographique
geologie

De studie van de samenstellende bestanddelen van de aarde en hun huidige en vroegere transformaties

geologygéologie
Geomatica

Wetenschappelijke en technische activiteiten die systematisch alle middelen voor het verwerven en beheer van ruimtelijke data integreert.

Geomaticsgéomatique
geometrische correctie

Een procedure die toelaat de beelden de corrigeren voor fouten van allerlei aard (sensor, satelliet, geometrische fouten…) teneinde ze aan te passen aan de gewenste projectie. Dit behelst de aanmaak van een nieuw digitaal beeld door het herbemonsteren van het origineel digitaal beeld.

geometric correctioncorrection géometrique
geomorfologie

De leer van de vormen van het aardoppervlak, de studie van het reliëf

Geomorphologygéomorphologie
georeferentie

Wordt gezegd van digitale ruimtelijke gegevens (en niet-digitale map kaartelementen) waarvan men de ligging in de ruimte definieert. Bij een geogereferentiëerd beeld zijn de coördinaten van elk punt gekend. Men kan georeferentiëren met behulp van verschillende cartografische projecties.

georeferencedgéoréferencé
geostationnair

Een satellietorbit die op een vaste plaats blijft ten aanzien van het aardoppervlak. De satelliet beweegt zich van west naar oost met een snelheid die het mogelijk maakt dat hij boven hetzelfde punt op het aardoppervlak blijft.

geostationarygéostationnaire
Global Positioning System (GPS)

Een netwerk van satellieten dat ontwikkeld werd door het Amerikaanse ministerie van defensie. Dankzij dit systeem is het mogelijk om elke plaats op aarde te lokaliseren met een nauwkeurigheid van een aantal meter tot centimeter.

Global Positioning System (GPS)GPS (Global Positioning System)
broeikaseffect

Significante veranderingen in de chemische samenstelling van de aardse atmosfeer die de natuurlijke processen die resulteren in een opwarming van onze planeet in de hand kunnen werken.

greenhouse effecteffet de serre
broeikasgas

Gas dat in staat is om straling uitgestraald door de aarde te absorberen. Voor wat hun invloed op het klimaat betreft zijn de belangrijkste gassen waterdamp, kooldioxide, methaan, lachgas en de artificiële chloorfluorkoolwaterstoffen.

greenhouse gasgaz à effet de serre
raster

Een netwerk van rechte lijnen op regelmatige afstanden die mekaar kruisen met rechte hoeken. Een raster is samengesteld uit een geheel van mazen of cellen van dezelfde grootte, georganiseerd in rijen en kolommen. Aan elke cel wordt een gehele of decimale numerieke waarde toegekend. Een raster is altijd georiënteerd volgens de assen van het ruimtelijke referentiesysteem.
Deze structuur of dit formaat wordt o.a. aangewend voor de voorstelling van geografische gegevens in GIS software.

gridgrille
rastercel

Kleinste oppervlakte-eenheid in een rasterbestand (een verzameling van gegevens voorgesteld onder de vorm van een matrix waarbij elke cel zijn coördinaten en attributen heeft), synoniem: gridcel.

grid cellcellule matricielle
grondcontrole punt (GCP)

Uitgekozen punt dat verwijst naar een bepaalde locatie waarvoor accurate informatie over de ligging bestaat (breedte- en lengteligging).

Ground Control Point (GCP)point de contrôle au sol
grondstation

Installatie op aard voor het verzamelen, capteren en bewerken van gegevens.

ground stationstation de réception
heterotrofe respiratie

Energieproducerend ademhalingsproces waarbij een organisme niet-levend organisch materiaal afbreekt en hierbij zijn cellen voorziet van zuurstof, terwijl koolstofdioxide wordt vrijgegeven.

heterotrophic respirationrespiration hétérotrophe
histogram

Histogram van een beeld; een staafdiagram met de verdeling van frequenties waarbij de oppervlakte van elke staaf proportioneel is tot de corresponderende klasse (waarin de variabele is verdeeld) en haar frequentie in het beeld.

histogramhistogramme
hydraulisch

Wat verband houdt met hydraulica, of de leer van vloeistoffen in beweging, in het bijzonder water.

hydraulicHydraulique
Hydrologie

Leer van de mechanische, fysische en chemische eigenschappen van water in de oceanen en op de continenten.

HydrologyHydrologie
hydro-meteorologie

De wetenschap die hydrologie en meteorologie verbindt. De klemtoon ligt hierbij op het atmosferische deel van de watercyclus.

HydrometeorologyHydrométéorologie
IHS-RGB fusie

Multispectrale transformatie van een systeem van referentiekleuren IHS (Intensiteit - Hue (tint) - Saturatie) naar een systeem RGB (Rood - Groen - Blauw). Deze transformatie wordt dikwijls gebruikt bij de fusie van multispectrale beelden met panchromatische beelden met een hogere resolutie. Men voert een RGB-IHS transformatie uit op het multispectrale beeld, het Intensiteit kanaal wordt vervangen door het panchromatische beeld en daarna voert men de inverse transformatie uit, IHS - RGB. Het resultaat is een beeld met de ruimtelijke resolutie van het panchromatische beeld en de kleuren van het multispectrale beeld.

IHS-RGB fusionfusion IHS-RGB
beeldfusie

Techniek die een efficiënte synthese van verscheidene informatiebronnen mogelijk maakt. Met het oog op de groei in beschikbare informatie, in het bijzonder van aardobservatiegegevens, bestaat hiervoor een groeiende belangstelling.

image fusionfusion numérique
in situ metingen

Terreinmetingen. Het meettoestel is (bijna) in direct contact met het te meten object.

in situ measurementsmesurages in situ
interferometrische coherentie beeld

Beeld waarbij de waarde van elke pixel overeenkomt met de graad van correlatie tussen twee SAR-beelden.

interferometric coherence imagecohérence interférométrique
interferometrie

(of fasimetrie)
Geheel van meettechnieken die gebaseerd zijn op informatie omtrent de fase in radarbeelden.
De SAR techniek maakt gebruik van het faseverschil tussen SAR waarnemingen van dezelfde scène maar onder een licht verschillende hoek. Het resulterende interferogram laat toe kleine verschillen in de het aardoppervlak te detecteren.

interferometryinterférométrie
interpolatie

Berekeningstechniek die het mogelijk maakt een schatting te maken van een waarde die ligt tussen gekende waarden.

interpolationinterpolation
isotherm

Lijn die punten verbindt met gelijke temperatuur

isothermisotherme
kinetische energie

Energie van een lichaam ten gevolge van beweging.

kinetic eneryénergie cinétique
lahar

Een oorspronkelijk Indonesische term, die modderstroom betekent. Een lahar bestaat uit een dicht mengsel van meer dan 50% vulkanisch puin en water (afkomstig van neerslag, sneeuw of gletsjers,…) dat met een vernietigende kracht langsheen de drainagegeulen van een vulkaan naar beneden stort. De valleien rond de vulkaan kunnen er tot verschillende jaren na een eruptie onder te lijden hebben.

laharlahar
Lambert

Frans wiskundige uit de 18e eeuw die verschillende cartografische projecties definieerde. In België wordt nog steeds de conische Lambert projectie gebruikt.

LambertLambert
aardverschuiving

Een plotse hellingafwaartse verplaatsing van bodemmateriaal of vast gesteente. Aardverschuivingen kunnen worden veroorzaakt door zware regens, aardbevingen of menselijke activiteiten.

landslideglissement de terrain
laterale uitdijing

De zijwaartse uitrekking van een samenhangende rots of bodemmassa, over een vervormde massa van onderliggend, zacht materiaal.

lateral spreadécart latéral
lavakoepel

Een ophoping met een steile wand ontstaan door ophoping van visceuze lava nabij een krater. Een dome of 'koepel' wordt gevormd door andesitisch, daciet en rhyoliet lava.

lava domedôme de lave
bladoppervlak index (LAI)

Het totale groene bladoppervlak aan een kant gemeten per eenheid van bodemoppervlakte
Deze index is een belangrijk element bij de aardobservatie. Hij wordt gebruikt om talrijke biologische en fysische en processen zoals primaire productie, plantenrespiratie, transpiratie, fotosynthese en nutrientencycli te kwantificeren. De LAI bewijst ook zijn nut bij de identificatie van verbrande zones.

Leaf Area Index (LAI)Indice de Surface Foliaire (ISF)
LiDAR

LiDAR staat voor Light Detection and Ranging. Het is remote sensing-techniek die gebruik maakt van licht (infrarood, zichtbaar of ultraviolet) in de vorm van een gepulseerde laser om variabele afstanden te meten tot de aarde. De tijd die de lichtstraal nodig heeft om het doel te bereiken en terug te keren naar de zender-ontvanger wordt gebruikt om de afstand tussen de twee te bepalen.  De lichtpulsen – gecombineerd met andere data die door de sensor worden opgenomen – genereren precieze, driedimensionale informatie over de vorm van de aarde en haar oppervlakte-eigenschappen. Een LiDAR-instrument bestaat in principe uit een laser, een scanner, en een gespecialiseerde GPS-ontvanger. 

LiDARLiDAR
lineament

Een lineair (relatief recht) topografisch object zoals een breuklijn, een lijn met dichte vegetatie of een keten van aaneengesloten vulkanen die vaak kan worden waargenomen op satellietbeelden.

lineamentlinéament
liquefactie

Het proces waarbij een granulaire vaste stof (bodem) de eigenschappen aanneemt van een vloeistof ten gevolge van een toename in poriëndruk en een afname in spanning. De vaste bodem verliest met andere woorden zijn cohesie en begint te stromen als een vloeistof.

liquefactionliquéfaction
lithologie

De studie en beschrijving van de algemene fysische eigenschappen van gesteentes, (in het bijzonder sedimentaire secundaire gesteentes), naar kleur, korrelgrootte en samenstelling.

lithologylithologie
mergel

Afzettingsgesteente dat bestaat uit een mengsel van kalk en klei.

marlmarne
masker

Element dat gebruikt wordt om een gebied op een grafisch analoog document of een beelddocument (foto, satellietbeeld,…) te bedekken of af te bakenen.

maskmasque
matrix

Een rechthoekige set van numerieke of algebraïsche waarden, onderworpen aan wiskundige berekeningen.

matrixmatrice
maximale waarschijnlijkheid

Classificatietechniek:
Statistische beslissingsregel die de waarschijnlijkheid dat een pixel tot elk van de landgebruikcategorieën behoort onderzoekt en de pixel toekent aan de categorie met de hoogste waarschijnlijkheid.

Maximum Likelihoodmaximum de vraisemblance
meta-databank

Databank die de beschrijving geeft van metadata. Metadata verschaffen informatie over externe data of informatie, bijvoorbeeld een beschrijving van inhoud, kwaliteit, drager en eigenschappen van de gegevens.

metadatabasemétabase de données
meteoraster

Coördinatenraster waarin voor elk rasterelement meteogegevens worden toegekend of berekend.

meteogridgrille météo
monitoring

Periodiek of continu opvolgen, controleren of verifiëren met een specifiek doel.

monitoringmonitoring
morfologie

De studie van vormen en structuren. De geomorfologie bestudeert reliëfvormen.

morphologymorphologie
mozaiek

Het aan mekaar passen van overlappende luchtfoto's of satellietbeelden zodat ze een continue, aanschouwelijke weergave van een deel van het aardoppervlak tonen.

mosaicmosaïque
multispectraal

Twee of meer spectrale banden bevattend.
Multispectrale gegevens: het geheel van gegevens die gelijktijdig maar in verschillende zones van het elektromagnetisch spectrum werden verkregen.
Multispectrale analyse: studie van gegevens in verschillende spectrale banden.
Multispectraal beeldmateriaal: twee of meerdere beelden die gelijktijdig werden genomen maar in een ander gebied van het multispectraal spectrum.

multispectralmultispectral
multitemporal change vector analysis

Analyse van veranderingsvectoren die wordt toegepast op multitemporele beelden. De veranderingsvector vergelijkt voor elke pixel het verschil in het tijdsverloop van een biofysische indicator, zoals de genormaliseerde verschil index van vegetatie (NDVI)

multitemporal change vector analysisanalyse vectorielle multitemporelle
multitemporeel beeld

Kleurencomposiet, samengesteld uit 3 beelden die op een verschillend tijstip werden opgenomen.

multitemporal imagemultitemporelles
nadir observatie

In nadir modus wijst de sensor vanuit de orbit naar beneden in de richting van het aardoppervlak of de atmosfeer.

nadir-viewingobservation nadir
Neolithische revolutie

Slaat op de grote veranderingen in de levenswijze van de mens: gebruikmakend van de natuurlijke bronnen (vruchtbare bodem voor landbouw, vegetatie en vooral bomen voor brandhoutvoorziening…) tracht de mens zijn omgeving ten volle te benutten en gaat zich vestigen in nederzettingen of kleine dorpen.

Neolithic revolutionrévolution néolithique
Neolithicum

De culturele periode die ongeveer 10.000 jaar geleden begon in het Midden Oosten. Deze periode wordt gekenmerkt door de ontwikkeling van de landbouw en de verfijning van stenen werktuigen.

NeoliticNéolithique
neotektoniek

(neo- = nieuw, recent) Wetenschap van de recente bewegingsvormen van de aardkorst en de aardlagen, zoals de studie van recente breuken, plooiingen, overschuivingen…

neotectonicsnéotectonique
NEP

Netto ecosysteem productiviteit. Dit is de bruto productiviteit verminderd met de autotrofe én de heterotrofe ademhaling

NEPPNE (Productivité nette de l'écosystème)
Normalised Difference Vegetation Index (NDVI)

De NDVI is een vegetatie-index die wordt berekend uitgaande van de reflectantiewaarden in het zichtbaar rood (R) en in het infrarood (IR) gebied. NDVI = (NIR-R)/(NIR+R). De resulterende waarde is een indicatie voor de aanwezigheid van vegetatie op het landoppervlak.

Normalized Difference Vegetation Index (NDVI)Indice de Végétation par Différence Normalisée (IVDN)
NPP

Netto primaire productiviteit. Dit is de bruto fotosynthese of bruto primaire productiviteit verminderd met autotrofe ademhaling

NPPPPN (Productivité primaire nette)
NUTS

Nomenclatuur van statistische territoriale eenheden. Statistische onderverdeling van het Europees grondgebied die opgesteld werd door Eurostat in akkoord met de betrokken departementen van de Commissie. De huidige NUTS verdeelt Europa in 'Land' ( 'NUTS 0), regio ("NUTS" 1), …

NUTS (Nomenclature of territorial units for statistics)NUTS (Nomenclature des Unités Territoriales Statistiques)
occultatietechniek

Het meten van sterrenspectra in het UV tot nabije infrarood gebied op het moment dat de sterring verduisterd worden door de aarde.

occultation techniquetechnique d’occultation
optisch (beeld, satelliet, sensor)

Optisch systeem: een verzameling spiegels, lenzen en andere apparaten in een specifieke configuratie die licht reflecteren, breken, absorberen, polariseren,...
Optische waarneming: de wetenschap en technieken om optische systemen te gebruiken als sensoren.
Optisch beeld: een benaderende replica van een object dat wordt verkregen door de golven die voortkomen van het object te focusseren. Het object kan ofwel zelf straling produceren of het kan ze reflecteren.

optic (image, satellite, sensor)optique (image, satellite, capteur)
orbit

De baan die door een hemellichaam wordt beschreven tijdens zijn omwenteling. Wanneer de orbit van een satelliet een inclinatie heeft van 0° spreekt men van een equatoriale orbit omdat de satelliet boven de evenaar blijft.
Orbits met een inclinatie van bijna 90° noemt men polaire orbits omdat de satelliet [bijna] over de zuid- en noordpool voorbijkomt.

orbitorbite
orbitale hoek / inclinatie

De hoek tussen het evenaarsvlak en het vlak van de satellietbaan.

orbital angle / inclinationangle orbital / inclinaison
baanvlak

Een denkbeeldig plat vlak dat de orbit van een satelliet bevat. Het baanvlak doorsnijdt het middelpunt van de aarde.

orbital planeplan orbital
orografie

Met betrekking tot gebergten

orographyorographie
orthofotoplan

Een kaart die gemaakt wordt op basis van een mozaïek van orthofoto's waaraan een raster, cartografische symbolen en soms kleur worden toegevoegd.

orthophoto maporthophotoplan
orthorectificatie

Het gebruik van fotogrammetrische technieken om correcties aan te brengen voor de verschuiving van het terrein op beelden

orthorectificationorthorectification
orthofoto

Een luchtfoto die bijgewerkt is om de foutieve plaatsing van punten ten gevolge van de schuine camerastand en het reliëf van het terrein ongedaan te maken.

ortophotographortho-photographie
ozon

Eén van de gassen in de aardse atmosfeer. Ozon bestaat uit drie atomen zuurstof en vormt ongeveer één deel op drie miljoen van alle gassen in de atmosfeer. Het ontstaat als gevolg van de ontbinding van zuurstofmolecule (O2) door de absorptie van UV. Ozon is een essentiëel gas in de stratosfeer, maar is schadelijk voor organismen in de troposfeer.

ozoneozone
ozonlaag

Deel van de stratosfeer: zone tussen de tropopause (hoogte tussen 9000 km aan de polen en 18000 km aan de evenaar) en de stratopause (hoogte 50000 km). De ozonlaag beschermt de aarde tegen UV straling. Analyses tonen een seizoensgebonden variatie aan boven Antarctica.

ozone layercouche d'ozone
panchromatisch

Gevoelig voor alle golflengten uit het zichtbaar deel van het elektromagnetisch spectrum.

panchromaticpanchromatique
parallax

Een schijnbare verandering van de richting (oriëntatie) van een object, veroorzaakt door de verandering in de positie van de kijker.

parallaxparallaxe
defasering

Faseverschil in radialen tussen twee golven met dezelfde frequentie.

phase shiftdéphasage
foto-interpretatie

Het interpreteren van de eigenschappen van gefotografeerde objecten dankzij een kwalitatieve en kwantitatieve analyse van kleur, contrast, textuur en toon door een ervaren operator.

photo-interpretationphoto-interprétation
fotogrammetrie

De wetenschap om de afmetingen van fysische objecten af te leiden uit metingen op luchtfoto's.

photogrammetryphotogrammétrie
fotometer

Een instrument om de lichtintensiteit over een geselecteerd deel van het elektromagnetisch spectrum te meten.

photometerphotomètre
fotosynthese

De aanmaak door planten en bepaalde micro-organismen van koolhydraten en zuurstof op basis van koolstofdioxide en water in de nabijheid van chlorofyl en met zonlicht als energiebron. Zuurstof en water komen hierbij vrij in de atmosfeer. Fotosynthese hangt af van voordelige temperatuurs- en vochtigheidscondities en van de concentratie van atmosferisch koolstofdioxide.

photosynthesisphotosynthèse
fotosynthetische actieve straling

Of PAR (photosynthetically active radiation). Die golflengten in het elektromagnetische spectrum die door planten benut worden voor de fotosynthese.

photosynthetically active radiation (PAR)rayonnement photosynthétiquement actif
freatische [uitbarsting]

Een explosieve vulkaanuitbarsting die optreedt wanneer de wisselwerking tussen water en opgewarmd (vb. door vulkanische gassen) vulkanisch gesteente tot een hevige uitstoot van stoom en verpulverd gesteente. Magma komt hierbij niet tussen.

phreatic (eruption)phréatique (éruption ou explosion)
fysiologie (planten-)

Onderdeel van de biologie die de organische processen en fenomenen in een levend organisme of in één van zijn onderdelen bestudeert.

physiology (plant)Physiologie (des plantes)
fytoplankton

Microscopisch kleine, fotosynthetiserende planten en wieren, met inbegrip van eencelligen en cyanobacteriën.

phytoplanctonphytoplancton
pixel

(pic(ture) el(ement)); de kleinste beeldvormende eenheid van een digitaal beeld.

pixelpixel
pixelwaarde

Elk van de pixels van een numerisch beeld heeft een waarde die beschrijft hoe helder de pixel is, en welke kleur hij heeft. In het eenvoudigste geval van een binair beeld, is de pixelwaarde een 1-bit getal
In het geval van een satellietbeeld is de pixeklwaarde proportioneel met de gemeten hoeveelheid straling.

pixel valuevaleur de pixel
polair

Polaire orbit: orbit met een inclinatie van bijna 90° . De satelliet komt [bijna] over de zuid- en noordpool voorbij.

polarpolaire
Post-classificatie

Procedure die wordt toegepast na classificatie van een beeld ter verbetering van het classificatieresultaat.

Post-classificationpost-classification
ppmv

Parts per million by volume, of het aantal CO2 moleculen op 1 miljoen luchtmoleculen (volumetrisch)

ppmvppmv
Primary Data Users Station

De naam voor de opstelling om digitale gegevens van METEOSAT satellieten te capteren.

Primary Data Users StationPrimary Data Users Station
pyroclastische stromen

Een heet, snelbewegend mengsel met een hoge dichtheid dat samengesteld is uit fijne en grove deeltjes en gas en dat ontstaat tijdens een explosieve vulkaanuitbarsting of het in mekaar storten van een lavakoepel

pyroclastic flowcoulées pyroclastiques
Kwartair

(Geol.) het jongste geologische tijdvak, gekenmerkt door de opkomst en de bloei van de mensheid; omvat het Pleistoceen en het huidige Holoceen.

QuaternaryQuaternaire
RADAR

Radio Detection and Ranging (Ontdekking en afstandsmeting door radio). Methode, systeem of techniek waarbij de getimede reflectie van een bundel elektromagnetische straling wordt gebruikt om voorwerpen te detecteren, te lokaliseren en op te sporen, om afstanden (hoogte) te meten en om beelden van een terrein te bekomen. De term 'radar' in teledetectie verwijst naar actieve microgolfsystemen (tussen 1GHz - 100 GHz; de meeste instrumenten zijn operationeel beneden de 10 GHz).

RADARRADAR
stralingstransfer

Wat er met elektromagnetische straling gebeurt die doorheen een medium passeert en verstrooid, geabsorbeerd of weerkaatst wordt.

radiative transfertransfert radiatif
radiosonde

Een elektronisch apparaat dat, vastgemaakt aan een vrijbewegende ballon, druk, temperatuur en vochtigheid opmeet en eveneens een radiozender bevat om de gegevenstroom door te seinen.

radio-soundingsradiosondes
radiometische correctie

Correctie van variatie in gegevenswaarden te wijten aan defecten aan de sensor en aan atmosferische condities.

radiometric correctioncorrection radiométrique
ware tijd

Verwijst naar systemen die onmiddellijk reageren op externe gebeurtenissen.

Verwerking van de gegevens die snel genoeg is om de input bij te houden. Bij satellietgegevens worden verworven gegevens dadelijk doorgeseind naar de aarde. De enige vertraging bestaat uit de benodigde tijd om de data door te zenden.

real time datatemps réel
reflectantie

Verhouding van de intensiteit van de weerkaatste straling tot die van de invallende straling op een oppervlak.

reflectanceréflectance
reflectiviteit

Radar term die verwijst naar het vermogen van een radardoelwit om energie terug te zenden.

reflectivityréflectivité
resolutie

Spatiale resolutie of grondresolutie: minimale oppervlakte van een object of minimale afstand tussen twee objecten opdat de sensor ze zou kunnen onderscheiden.
Spectrale resolutie is het vermogen van een detectiesysteem om onderscheid te maken tussen elektromagnetische straling met een verschillende frequentie.
De radiometrische resolutie drukt de geschiktheid van een sensor uit om, in een gegeven spectrale band, electromagnetische signalen van verschillend energieniveau te onderscheiden. Haar grens is de kleinste variatie van opspoorbare energie.
Temporele resolutie: De frequentie waarmee een bepaalde sensor beelden kan maken van een bepaald gebied.

resolutionrésolution
afstorting

De plotselinge verplaatsing van materiaal (rotsen) weg van steile hellingen.

rockfallécroulement
RUERUE - Radiation Use Efficiencyefficacité de l'utilisation du rayonnement
satellietbeeldkaart (spatiokaart)

Satellietbeeld dat gegeorefereerd wordt in een cartografische projectie en waaraan eventueel grafische elementen, commentaren en legendes worden toegevoegd die voortvloeien uit de interpretatie van het beeld.

satellite image mapspatio-carte
scanner

Computer randapparatuur die een oppervlak puntsgewijs, rij na rij aftast. Gegevens, vb. spectrale signatuur, over elk punt (x,y) worden dan in digitale vorm opgeslagen.

scannerscanner (balayeur)
secans

Een rechte die een kromme of een oppervlak snijdt op twee of meer punten. Wordt gebruikt bij de aanmaak van bepaalde geometrische kaartprojecties.

secantsécante
Secundair

(Mesozoïcum); tijdvak van de geologie dat komt ná het Primair (Paleozoïcum) en de subtijdvakken bevat: Trias, Jura en Krijt.

SecundarySecondaire
zijpzone

Het bovenste niveau waarlangs stromend water langsheen een zijpfront naar buiten treedt.
Zijpfront: de grens tussen een waterverzadigde grondlaag en de atmosfeer waarlangs water vrijkomt, ofwel door evaporatie of stroomafwaartse beweging over het bodemoppervlak, ofwel in een bron als een dunne film in respons op de zwaartekracht.

seepage linezone de suintement
semi-aried

(half-woestijnen) gebieden waar een semi-aride milieu (klimaat) heerst, gekenmerkt door droogte gedurende het grootste gedeelte van het jaar en een minimum aan neerslag in het ‘natte’ seizoen.

semi-aridsemi-aride
schuilhut

Schuilplaats die het wild beschutting verschaft tegen slecht weer, alsook rust t.o.v. predatoren en de mens.

shedremise
longitudinale overlapping

Gemeenschappelijk gebied tussen twee opeenvolgende foto's of beelden. Het aandeel wordt uitgedrukt als een percentage van het totale gebied op de foto.

sidelaprecouvrement
slaapziekte

Infectie door het flagellaire protozoön Trypanosamas brucei gambiense of het nauwverwante subspecies T. brucei rhodesiense dat wordt overgebracht door de tseetseevlieg in de bloedbaan van het slachtoffer. Slaapziekte kenmerkt zich door koorts en ontstekingen van de lymfeklieren.

sleeping sicknessmaladie du sommeil
sonde

Onbemand ruimtevaartuig dat gegevens verschaft over atmosferische verschijnselen.

sondesonde
gespatialiseerd (spatialisatie)

Gegevens die meestal opgeslagen worden onder de vorm van coördinaten en die de ligging, vorm en ruimte verbanden tussen geografische elementen beschrijven.

spatial datadonnées spatiales
spectrale band

Een afgebakend segment golflengtes binnen het elektromagnetisch spectrum.

spectral bandbande spectrale
spectrale signatuur

Het verdelingspatroon van de frequentie van de straling die weerkaatst of uitgestraald wordt door een object.

spectral signaturesignature spectrale
spectrofotometer

Een apparaat om de relatieve hoeveelheden stralingsenergie of -flux te meten in functie van de golflengte.

spectrophotometerspectrophotomètre
spectroradiometer

Radiometer die toelaat metingen uit te voeren in een groot aantal smalle spectrale banden.

spectroradiometerspectroradiomètre
sparrenbos

Bos met bomen van het genus Picea, altijd groene, kegelvormige bomen met een dicht naaldendek en zacht, bleek hout.

spruce standpessière
statische grondverzakking

Grondverzakking, modderstroom, rotsverschuiving,… onder statische omstandigheden, d.w.z. zonder dat er externe grondbevingen zijn. Dit in tegenstelling tot dynamische grondverzakkingen waar de breuk veroorzaakt wordt door een aardbeving. De statische grondverzakking kan veroorzaakt worden door hevige neerslag, storm, erosie of menselijke activiteiten.

static slope failurerupture de talus statiques
stereomicrometer

Een meetinstrument om de hoogte van een object (en relatieve hoogteverschillen) op een luchtfoto te bepalen op basis van
de radiale beeldverplaatsing die op het instrument wordt afgelezen.

stereomicrometerstéréomicromètre
stereomodel

Een stereoscopisch model of hologram is een 3-dimensionaal optisch beeld dat wordt verkregen door het combineren van twee overlappende luchtfoto's, of andere teledetectiebeelden van hetzelfde gebied (maar genomen uit een lichtjes verschillende hoek).

stereomodelmodèle stéréoscopique
stereoscopisch

Studie en techniek betreffende de ruimtelijke weergave van mekaar overlappende vlakke beelden zodanig dat ze als driedimensionaal gezien worden.
De overlapte zone noemt men het gebied van stereoscopische overlapping. Het betrokken fotopaar noemt men een stereopaar.

stereoscopicstéréoscopie
gelaagdheid / stratificatie

Laagsgewijze afzetting van materialen.

stratificationstratification
stratigrafie

De studie van de aard, de vorm en de opeenvolging van gelaagd gesteente.

stratigraphystratigraphie
stratosfeer

Deel van de atmosfeer tussen de troposfeer en de mesosfeer waarvan de benedengrens op ongeveer 8 km hoogte ligt aan de polen en op 15 km aan de evenaar, terwijl de bovengrens zich bevindt op 50 km. De stratosfeer bevat 90% van de atmosferische ozon (O3).

stratospherestratosphère
stratovulkaan

Een steilwandige vulkaan die bestaat uit verschillende lagen vulkanisch gesteente, in veel gevallen afkomstig van zeer viskeuze lava, of van verbrokkeld puin zoals lahars en pyroclastische afzettingen.

stratovolcanostrato-volcan
geschiktheid van een site

Geschiktheid van een omgeving om te beantwoorden aan de overlevings- en ontwikkelingsnoden van een soort.

suitability of the sitebonité du site
zonsynchroon

Een satellietorbit waarvan het orbitaal vlak nabij polair is en die zo'n hoogte heeft dat de satelliet met een vast tijdsinterval en op een vast plaatselijk tijdstip over een bepaalde plaats op aarde voorbij komt.

sunsynchronoushéliosynchrone
duurzame ontwikkeling

Een recent concept gebaseerd op de premisse dat ontwikkeling moet tegemoet komen aan de noden van de huidige generatie zonder dat de mogelijkheid van toekomstige generaties om in hun eigen noden te voldoen in het gedrang komt.

sustainable developmentdéveloppement durable
synoptische waarneming

Waarneming van parameters over grote uitgestrektheden van het aardoppervlak.

synoptic viewvue synoptique
tandem

In 1996 werden de satellieten ERS-1 en ERS-2 in tandem geplaatst, wat wil zeggen dat ERS-2 dezelfde orbit als ERS-1 met een tussenpauze van 24 h.

tandemtandem
tangente

Een wiskundig begrip dat wordt gebruikt in de aanmaak van sommige geometrische kaarten. Het beschrijft een rechte lijn of vlak dat een gebogen lijn of gebogen oppervlak op één punt raakt maar het niet snijdt.

tangenttangente
tektoniek

Geheel van de vervormingen en verschuivingen die de geologische lagen in de aardkorst ondergaan.

tectonictectonique
tiendaagse synthese produkten

Product dat samengesteld is uit dagelijkse synthesebeelden over de voorbije 10 dagen. Deze techniek elimineert de wolken en het tiendaagse tijdsinterval laat een ideale opvolging van vegetatie-ontwikkeling toe. Het synthesebeeld wordt geleverd in een standaard cartografische projectie.

ten-day synthesis productsproduit de synthèse décadaire
tephra

Vast materiaal van verschillende grootte dat op explosieve manier door een vulkaan in de atmosfeer wordt uitgespuwd.

tephratephra
textuur

De zichtbare of tastbare oppervlaktekarakteristieken en het uitzicht van een voorwerp.

texturetexture
thalweg

Lengteprofiel van een rivier.

thalwegthalweg
thematische kaart

Kaart waarin de verspreiding, aard en/of kwantiteit van bepaalde (groepen van) verschijnselen of thema's op een topografische achtergrond zijn weergegeven.

thematic mapcarte thématique
tijdsreeks

Elke reeks waarnemingen van een fysische variabele die bemonstert wordt op (wisselende) tijdsintervallen.

time seriessérie temporelle
tomografie

Techniek om fysische eigenschappen te meten (van een rotsmassief of van de bodem) volgens coupes (transversale secties), vertrekkende van oppervlaktemetingen op verschillende plaatsen.

tomographytomographie
topografische factor LS

Deze factor maakt deel uit van de Universal Soil Loss Equation USLE.
De topografische factor LS omvat de hellingslengte factor L en de hellingsfactor (steilheid) S omdat het effect van een steilere of langere helling gelijkaardig is.
Steilere hellingen veroorzaken een hogere snelheid van bodemverplaatsing. Langere hellingen leiden tot accumulatie van meer erosiemateriaal wat eveneens hogere stroomsnelheden tot gevolg heeft. Beide resulteren dus in een verhoogd erosiepotentieel, maar op een niet-lineaire manier.

topographic factorfacteur topographique
topografische kaart

Kaart met een weergave van de topografie welke voldoet aan tevoren vastgestelde normen waardoor zij de voor oriëntatie en terreinstudie benodigde nauwkeurigheid en volledigheid biedt.

topographic mapcarte topographique
topografie

De configuratie van de elementen op het aardoppervlak. Topografie wordt afgebeeld op kaarten door contourlijnen, hypsometrische [dienend voor hoogtemetingen] tinten en reliëfschaduwen.

topographytopographie
topologie

Term die de ruimtelijke verbanden tussen elementen (punten, lijnen en oppervlakken) in een vectoriële laag definieert (bv. rakende lijnen, kleine oppervlakken ingesloten in een groter oppervlak,…). Topologische relaties kunnen nuttig zijn in een GIS, omdat vele ruimtelijke analyses gebeuren in afwezigheid van geografische coördinaten.

topologytopologie
toponomie

Taxonomische studie van plaatsnamen op basis van etymologische, historische en geografische informatie.

toponymytoponymie
transmissie

De verhouding van energie die doorgelaten wordt door een lichaam ten opzichte van de energie die erop invalt.

transmittancetransmittance
travertijn

Een mineraal dat bestaat uit massief, gelaagd calciumcarbonaat (onder de vorm van aragoniet of calciet). Het ontstaat als een neerslag in bronnen, vnl. heetwaterbronnen, en ondiepe stroompjes met stroomversnellingen. De neerslag van de carbonaten is het resultaat van de turbulentie, en het daarmee gepaard gaande verlies aan CO2.

travertinetravertin
triangulatie

Een accurate opmetingsmethode gebaseerd op het geometrische principe dat wanneer de metingen van één zijde en twee hoeken van een driehoek gekend zijn, de ontbrekende afmetingen van de driehoek kunnen berekend worden. Uitgaande van een gekende basislijn kan een netwerk van gekende horizontale posities uitgezet worden op het aardoppervlak door driehoek na driehoek toe te voegen. Immers, wanneer de andere zijden van de eerste driehoek gerekend zijn, dan kan één ervan dienen als basislijn voor de volgende driehoek.

triangulationtriangulation
troposfeer

Benedenlaag van de atmosfeer die 95% van de aardse zuurstof bevat

tropospheretroposphère
turbiditeitsindex

Maat voor de troebelheid van water, die veroorzaakt wordt door de aanwezigheid van slib of organisch materiaal.

turbidity indexindex de turbidité
Universal Soil Loss Equation (USLE)

Vergelijking die wordt gebruikt voor het voorspellen van gemiddeld jaarlijks bodemverlies, veroorzaakt door oppervlakte- en geulerosie.

USLE = R K LS P C

met
A = jaarlijks bodemverlies
R = neerslag factor
K = bodem erosiviteitsfactor
L= hellingslengte factor
S = hellingsfactor
(LS = topografische factor)
P = beschermingsmaatregelen factor (bv. al dan niet gebruik van terrasaanleg)
C = gewasfactor

Universal Soil Loss Equation - USLEUniversal Soil Loss Equation (USLE)
URBIS

Brussel Urbis is een administratieve, digitale kaart die het grondgebied van het Brussel hoofdstedelijk gewest beslaat, samengesteld uit 19 gemeenten

URBISURBIS
valideren

Geldig verklaren.

validate (validation)valider (validation)
vector(gegevens)

De weergave van ruimtelijke gegevens door middel van punten, lijnen en veelhoeken.

vector datadonnées vectorielles
vectoriëel masker

Masker dat gedefinieerd wordt door zijn vector omlijning.

vector maskmasque vectoriel
vegetatie-index

De herleiding van de multispectrale meetwaarden tot één enkele waarde die wordt gebruikt voor het voorspellen en evalueren van vegetatie-eigenschappen zoals LAI, totale biomassa en de gezondheid en stress van planten.
Deze index wordt meestal berekend op basis van de waarden in de rode en infra-rode band daar vegetatie specifieke eigenschappen vertoont in dit deel van het spectrum.

vegetation indexindice de végétation
viscositeit

Mate van samenhang van een vloeistof of een gas, bepaald door inwendige wrijving.

viscosityviscosité
zichtbaar licht

Elektromagnetische straling met een golflengte tussen 400 en 750 nm, begrensd door de ultraviolet en de infrarode band.

visible lightlumière visible
wadi

Seizoenale rivier in ariede gebieden.

wadioued
watercyclus

Of hydrologische cyclus. Een complexe reeks processen waarbij water in al zijn vormen circuleert in het systeem aarde/atmosfeer. De zonnestraling voorziet in de nodige energie om deze beweging in gang te houden door middel van processen zoals evaporatie, transpiratie, neerslag en afvloeiing.

water cyclecycle de l'eau
waterrijk gebied - wetland

Gebied dat gewoonlijk verzadigd is met water en dat occasioneel of periodiek, gedeeltelijk of totaal bedekt wordt met maximaal 6 m water. Het gaat hier om venen, vennen, weiland dat onderloopt, moerassen, ondiepe poelen, zoutmoerassen, estuaria, slikken maar niet om rivieren, stomen, meren en zeeën.

wetlandmilieu humide
schuimkop

Witgekuifde golf die ontstaat bij het breken van een golf. Wit schuim op de kruin van golven.

whitecapécume