Gepubliceerd op 15 september 2026
In de vroege ochtend van 15 september zijn twee nieuwe Europese aardobservatiesatellieten samen vertrokken vanaf Europa’s ruimtehaven in Kourou, Frans-Guyana. Om 03.21 uur Belgische tijd bracht een Vega-C-raket ESA’s wetenschappelijke FLEX-satelliet en Copernicus Sentinel-3C de ruimte in.
Twee satellieten op één raket, maar met verschillende en complementaire opdrachten: FLEX zal wetenschappers een volledig nieuwe kijk geven op de gezondheid en fotosynthese van planten, terwijl Sentinel-3C de continue monitoring van onze oceanen, het landoppervlak, ijs en de atmosfeer versterkt.
De geheime gloed van planten
FLEX – de Fluorescence Explorer – is de nieuwste Earth Explorer-missie van het Europese Ruimtevaartagentschap ESA. De satelliet gaat een bijzonder zwak lichtsignaal meten dat planten uitzenden tijdens de fotosynthese.
Wanneer een plant zonlicht absorbeert, wordt een klein deel van die energie opnieuw uitgezonden als fluorescentie. Dat signaal is onzichtbaar voor het menselijk oog, maar bevat waardevolle informatie over hoe efficiënt een plant aan fotosynthese doet en hoe ze reageert op haar omgeving.
Met zijn uiterst gevoelige FLORIS-instrument zal FLEX deze fluorescentie wereldwijd vanuit een baan op ongeveer 814 km hoogte in kaart brengen. De missie moet zo laten zien hoe vegetatie reageert op onder meer droogte, hitte en andere vormen van stress – vaak nog vóór schade met het blote oog zichtbaar wordt.
Die informatie is niet alleen belangrijk voor de landbouw en het opvolgen van ecosystemen, maar ook voor klimaatonderzoek. Fotosynthese speelt immers een centrale rol in de wereldwijde koolstof- en watercycli. Een beter zicht op de activiteit van planten helpt wetenschappers dan ook om beter te begrijpen hoeveel koolstof vegetatie opneemt en hoe ecosystemen reageren op een veranderend klimaat.
Sentinel-3C verzekert de continuïteit van Copernicus
Sentinel-3C is de derde satelliet van de Copernicus Sentinel-3-missie en vervoegt Sentinel-3A en -3B, die al vanuit de ruimte onze planeet observeren.
De Sentinel-3-satellieten meten systematisch eigenschappen van de oceanen, het land, ijs en de atmosfeer. Hun waarnemingen worden onder meer gebruikt voor het meten van zee- en landoppervlaktetemperaturen, oceaankleur, zeeniveau, vegetatie en zee-ijs. Daarmee leveren ze cruciale gegevens voor klimaatonderzoek, oceaan- en weersvoorspellingen en een brede waaier aan Copernicus-diensten.
Sentinel-3C zorgt ervoor dat deze essentiële lange tijdreeksen kunnen worden voortgezet en verhoogt tegelijk de robuustheid van de Sentinel-3-constellatie. Tijdens de operationele fase wordt de Sentinel-3-missie gezamenlijk beheerd door ESA en EUMETSAT in opdracht van de Europese Commissie.
FLEX zal bovendien in tandem vliegen met een Sentinel-3-satelliet. De aanvullende informatie van Sentinel-3 over bijvoorbeeld wolken, aerosolen, waterdamp, oppervlaktetemperatuur en vegetatie zal wetenschappers helpen om de fluorescentiemetingen van FLEX nog beter te interpreteren. Zo ontstaat een bijzonder volledig beeld van het functioneren van vegetatie op wereldschaal.
Belgische expertise in de ruimte én op aarde
Ook België leverde belangrijke bijdragen aan de nieuwe missies. Voor FLEX speelde het Centre Spatial de Liège (CSL) een cruciale rol bij de voorbereiding van FLORIS. In de thermische vacuümkamers van het centrum werd het instrument blootgesteld aan omstandigheden die de extreme ruimteomgeving nabootsen, om te verzekeren dat het na de lancering correct zou functioneren.
Daarnaast zijn verschillende Belgische bedrijven en onderzoeksinstellingen betrokken bij aspecten van FLEX en Sentinel-3, van elektronische componenten en engineering tot dataverwerking en wetenschappelijke exploitatie. Tot de betrokken Belgische spelers behoren onder meer CSL, Spacebel, Thales Alenia Space Belgium en VITO.
De Belgische bijdrage stopt bovendien niet bij de lancering. Via het STEREO-programma van BELSPO zullen Belgische onderzoekers actief betrokken zijn bij de kalibratie, validatie en wetenschappelijke analyse van FLEX-gegevens. Onderzoekers van onder meer UGent, ULiège en VITO werken mee aan internationale teams die de nieuwe waarnemingen zullen gebruiken om ecosysteemstress, landbouwproductiviteit, koolstofopname en de gevolgen van klimaatverandering beter te begrijpen.
Ook de gegevens van Sentinel-3C zullen voor Belgische gebruikers vrij beschikbaar worden via Terrascope, het Belgische platform voor aardobservatiegegevens.
Arnaud Vajda, voorzitter van het directiecomité van BELSPO